12.Adnan MENDERES (1899-1961)

1899 yılında Aydın’da doğdu. Tahsil hayatına İzmir İttihat ve Terakki Mektebi’nde başlayan Adnan Menderes, Kızılçullu Amerikan Koleji’nde okudu.

Ankara Hukuk Fakültesi’ni bitiren Adnan Menderes, Birinci Dünya Savaşı sırasında yedeksubay olarak askerliğini yaptı. Aydın’da bazı arkadaşlarıyla birlikte Ayyıldız Çetesi’ni kurdu. Daha sonra Söke’de Piyade Alay Yaveri olarak savaşa katıldı. Savaştan sonra İstiklâl Madalyası aldı.

1930 yılında kurulan ancak kısa sürede kapatılan Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Aydın Teşkilâtı’nı kurarak il başkanı oldu. Bu parti kapatılınca CHP’ye girdi ve 1931 yılında bu partiden Aydın Milletvekili seçildi.

1945 senesine kadar TBMM’de komisyon raportörlüğü yapan Adnan Menderes, o yıl Saraçoğlu Hükûmeti’nin getirdiği Toprak Kanunu Tasarısı’nı şiddetle reddederek, komisyondan istifa etti. Partide yaptıkları muhalefetten dolayı, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü ile birlikte CHP Disiplin Kurulu tarafından 12 Haziran 1945 yılında ihraç edildiler. Celal Bayar da hem partiden hem de milletvekilliğinden istifa etti. Bu hareketler Demokrat Parti’nin 7 Ocak 1946 tarihinde kurulmasına sebep oldu.

Adnan Menderes, 1946 seçimlerinde Demokrat Parti’den Kütahya Milletvekili olarak Meclis’e girdi. Celal Bayar’dan sonra ikinci adam durumuna geldi.

14 Mayıs 1950 seçimlerinde Demokrat Parti oyların % 53,5’ini alarak iktidar oldu. 10 senelik Demokrat Parti iktidarının tek Başbakanı oldu ve o döneme damgasını vurdu. İktidarı zamanında 5 hükûmet kurdu. Bu 10 senelik zaman içinde Türkiye’nin iç ve dış siyasetinde büyük gelişmeler oldu. Sanayileşme ve şehirleşme hamlesi başladı, köye makine girdi, ulaşım, enerji, eğitim, sağlık, sigorta ve bankacılık sektörleri hareketlendi. Türkiye kalkınma kavramıyla tanıştı.

27 Mayıs 1960 tarihinde yapılan askerî darbeyle iktidardan indirildi. Yassıada’ya hapsedildi. Millî Birlik Komitesi tarafından kurulan Yüksek Adalet Divânı’nca idama mahkum edildi. 17 Eylül 1961 tarihinde İmralı’da idam edildi.

6 Haziran 1987 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan 3374 sayılı “Eski Başbakanlardan Adnan Menderes ve Eski Bakanlardan, Fatin Rüştü Zorlu ile Hasan Polatkan’ın İmralı’da Bulunan Mezarlarının Nakli ve İsimlerinin Bazı Tesislere Verilmesi Hakkında Kanun” gereğince İmralı’daki mezarı İstanbul’da inşa edilen anıt mezara nakledildi.

İngilizce bilen Adnan Menderes, evli ve 3 çocuk babasıdır.

Başbakanı Olduğu Hükûmetler ve Görev Zamanları

19. T.C. Hükûmeti 22.05.1950 09.03.1951

20. T.C. Hükûmeti 09.03.1951 17.05.1954

21. T.C. Hükûmeti 17.05.1954 09.12.1955

22. T.C. Hükûmeti 09.12.1955 25.11.1957

23. T.C. Hükûmeti 25.11.1957 27.05.1960