Kök - Ek (4-5-6. Sınıf) Ders İçi etkinlik

ÇOCUK VE AĞAÇ

─Çocuk! Hey çocuk! Gelir misin buraya?
Ahmet emminin çocuk diye seslendiği delikanlı, elindeki hortumu toprağa bırakarak koştu. Yaşlı adamın sürükleyerek getirmeye çalıştığı fidana yapıştı.
─Yardım edeyim nereye gideceksin?
─Bilmem ki çocuk, diye mırıldandı. Elini kaldırarak:
─Buraya diyerek elindeki kazmayı vurdu toprağa. 

─Dur emmi, ben kazayım.
Fidanı boylu boyunca toprağa  uzatıp kazmayı kaptı. Hünerli elleriyle çabucak çukuru açtı.
Kolay kolay her şeyi beğenmeyen Ahmet emmi:
─Çocuk, dedi. Bir ömür fidan dikmiş gibisin. Elin yakışıyor bu işe.
Çocuk, fidanın karşısına geçti, zevkle izledi.
─Kiraz, diye mırıldandı. Ahmet emmi başını sallayınca çocuk:

─Nereden aldın, diye sordu. Buraya kiraz dikmek nasıl aklına geldi?
Ahmet emmi:
─Fidan taşıyan kamyondan düştü, diye güldü.
Çocuk duyduklarına inanamadı.
─Düştü mü?
Ahmet emmi:

─Düştü, diye tekrarladı. Bir kamyon dolusu fidandı. Dikmeye götürüyorlardı herhâlde. Bıraksam, kuruyup ölecekti. Ben de aldım, getirdim. Niye buraya diktiğime gelince: Bir yıl sonrasını düşünen buğday eker, on yıl sonrasını düşünen ağaç diker. Ben kendimi düşünmüyorum. Alamayanlar meyvesinden yesin, yorulanlar gölgesinde serinlesin istiyorum...
            Bakıma muhtaç bir yavruya, bir dosta nasıl yaklaşılırsa öyle yaklaştı ağaca. Avuçlarıyla fidanın körpe bedenini okşadı.
            Verilen emek boşa gitmedi. Genç fidan, diğer canlılar gibi büyüdü. Meyvesiyle, gölgesiyle herkesin ağacı oldu.
                                 Birsen Türköz GÜNGÖR
                                        Merhaba Umut
                         

SÖZGÜKLERİ VE SÖZCÜK GRUPLARINI ÖĞRENELİM
  Aşağıdaki sözcüklerin anlamlarını sözlükten bulup cümle içinde kullanınız?
“Fidan, emmi, körpe, teklif”
Hünerli: Becerikli, elinden iş gelen. ( Annem hünerli elleriyle güzel yemekler pişirdi)
                           
                                     DÜŞÜNELİM, SÖYLEYELİM, YAZALIM
           1-Ahmet emmi fidanı nereden almış?
           2-Çocuğun Ahmet emmiye teklifi neydi?
           3-Fidanın dikilmesi ile ilgili olarak Ahmet emmi çocuğa ne dedi?
           4-Ahmet emminin fidanı diktirmesinin nedeni neydi?
           5- Dikilen fidandan insanlar nasıl yararlandı?

                                                    KÖK VE EK
KÖK: Bir sözcüğün ekleri atıldıktan sonra geriye kalan anlamlı en küçük parçasına kök denir.
   Makinesi                boşluğundan       sıradan              okulda         silgi             bilgin

EK: Sözcüklerin köküne gelerek yeni bir sözcük oluşturan ya da onları çeşitli yönlerden (çoğulluk, durum, kişi vb.)
     Kitaplar          okumak          çağdaş          yurdu         
                                             EKLER İKİ GRUBA AYRILIR:
1-YAPIM EKLERİ: SİLGİ sözcüğündeki –gi eki çıkarıldığındı geriye kalan “sil”, sözcüğün köküdür.
    Dilimizdeki bazı ekler sonuna getirildikleri sözcüğün anlamını değiştirerek yeni sözcük oluştururlar. Böyle eklere  yapım ekleri denir.

   EN ÇOK KULLANILAN YAPIM EKLERİ: -Cİ, -LİK, -Lİ, -DAŞ, -Gİ, -GİN,
  Bu eklerle yeni sözcükler oluştururuz: öğrenci, gözlük, tatlı, arkadaş, sevgi, bilgin.

2-ÇEKİM EKLERİ: Sözcüğün anlamını değiştirmeyen eklere çekim ekleri denir.
( Hal ekleri, çoğul eki çekim eklerindendir.)
          Evde           okulda        çiçekler         çocuklar